ડિજિટલ ઇન્ડિયાએ આપણા જીવનને સરળ બનાવ્યું છે. આજે મોબાઇલથી પૈસા મોકલી શકાય છે. બિલ ભરી શકાય છે. દૂર બેઠેલા સગાને મળી શકાય છે. આ સુવિધા આપણી તાકાત છે. તેની સાથે કેટલાક પડકારો પણ આવ્યા છે. સાયબર ગુનો તેમાંનો એક છે. પણ આ પડકારનો સામનો આપણે સાથે મળીને કરી શકીએ છીએ.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં લોકોમાં જાગૃતિ વધી છે. પહેલા લોકો છેતરપિંડી થયા પછી ચૂપ રહેતા હતા. હવે તેઓ હિંમત કરીને ફરિયાદ કરે છે. સરકારી પોર્ટલ પર લાખો ફરિયાદો નોંધાઈ છે. આ એક સકારાત્મક બદલાવ છે. લોકો હવે પોતાના હક માટે અવાજ ઉઠાવતા થયા છે. આ વિશ્વાસ લોકશાહીને મજબૂત બનાવે છે.
સરકારે પણ આ દિશામાં સારા પગલાં લીધાં છે. સાયબર મદદ માટે ખાસ નંબર શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. ઓનલાઇન ફરિયાદ માટે સરળ પોર્ટલ બનાવવામાં આવ્યું છે. પોલીસને નવી ટેકનોલોજીની તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે. ઘણા રાજ્યોમાં સાયબર પોલીસ સ્ટેશન પણ શરૂ થયાં છે. આ પ્રયાસોનું પરિણામ ધીમે ધીમે દેખાવા લાગ્યું છે.
હવે જરૂર છે આ વ્યવસ્થાને વધુ ઝડપી અને સરળ બનાવવાની. ફરિયાદ કર્યા પછી તરત જ કાર્યવાહી શરૂ થાય તે ખૂબ જરૂરી છે. જો પહેલા થોડા કલાકોમાં પગલાં લેવાય તો છેતરપિંડીના પૈસા અટકાવી શકાય છે. બેંક અને પોલીસ વચ્ચે સીધો સંપર્ક હોય તો આ કામ સરળ બને છે. ટેકનોલોજીની મદદથી આ શક્ય છે.
સંસદની સમિતિએ આ અંગે ઉપયોગી સૂચનો કર્યાં છે. તેનું હાર્દ એ છે કે વ્યવસ્થા લોકો માટે સરળ બને. ઓનલાઇન ગુનો નોંધવાની સુવિધા વધે તો પીડિતને પોલીસ સ્ટેશનના ધક્કા નહીં ખાવા પડે. એક બનાવમાં થયેલા તમામ ગુના ગણવામાં આવે તો સાચું ચિત્ર સામે આવશે. સાચા ચિત્રના આધારે સારી નીતિ બની શકશે.
પોલીસના જવાનો પણ આપણા જ સમાજનો ભાગ છે. તેમને યોગ્ય તાલીમ અને સાધનો મળે તો તેઓ વધુ સારું કામ કરી શકે છે. નવા ભરતી થનારા જવાનોને સાયબર સુરક્ષાનું જ્ઞાન આપવામાં આવે તે સારી શરૂઆત છે. જૂના કર્મચારીઓ માટે ટૂંકા તાલીમ વર્ગો પણ ઉપયોગી થશે. જ્યારે પોલીસ ટેકનોલોજીમાં આગળ હશે ત્યારે ગુનેગારો પાછળ રહી જશે.
નાગરિક તરીકે આપણી ભૂમિકા પણ મહત્વની છે. થોડી સાવધાની રાખીએ તો મોટા નુકસાનથી બચી શકાય છે. અજાણ્યા ફોન પર વ્યક્તિગત માહિતી ન આપવી જોઈએ. કોઈપણ લિંક પર વિચાર્યા વગર ક્લિક ન કરવું જોઈએ. પાસવર્ડ સમયાંતરે બદલવો જોઈએ. આ નાની ટેવો આપણને સુરક્ષિત રાખે છે.
શાળા અને કોલેજોમાં પણ આ જ્ઞાન પહોંચાડવું જોઈએ. બાળકો મોબાઇલ વાપરવામાં હોશિયાર છે. તેમને સારા અને ખોટા ઉપયોગનો ભેદ સમજાવીએ તો તેઓ પોતે સુરક્ષિત રહેશે અને પરિવારને પણ માર્ગદર્શન આપશે. ગામડાઓમાં પણ સરળ ભાષામાં જાગૃતિ કાર્યક્રમો થવા જોઈએ.
આપણે નિરાશ થવાની જરૂર નથી. સમસ્યા મોટી છે પણ ઉકેલ પણ આપણી પાસે જ છે. ટેકનોલોજી જેણે પડકાર ઊભો કર્યો છે તે જ ટેકનોલોજી ઉકેલ પણ આપશે. કૃત્રિમ બુદ્ધિની મદદથી શંકાસ્પદ વ્યવહારોને તરત ઓળખી શકાય છે. ડેટાના યોગ્ય ઉપયોગથી ગુનાની રીત સમજી શકાય છે.
ભારતની યુવા શક્તિ આપણી મોટી મૂડી છે. આપણા યુવાનો ટેકનોલોજીમાં કુશળ છે. તેમને યોગ્ય દિશા મળે તો તેઓ સાયબર સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં દેશને આગળ લઈ જઈ શકે છે. સ્ટાર્ટઅપ્સ પણ આ ક્ષેત્રમાં નવા ઉકેલો લાવી રહ્યા છે. સરકાર, ઉદ્યોગ અને સમાજ સાથે મળીને કામ કરે તો પરિણામ ચોક્કસ મળશે.
આપણું લક્ષ્ય સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ. દરેક ફરિયાદની નોંધ લેવાય. દરેક પીડિતને સમયસર મદદ મળે. ગુનેગારને એવો સંદેશ જાય કે તે કાયદાથી બચી શકશે નહીં. જ્યારે લોકોને વ્યવસ્થા પર ભરોસો હશે ત્યારે તેઓ વધુ હિંમતથી આગળ આવશે.
ચાલો આપણે સકારાત્મક વિચાર સાથે આગળ વધીએ. જાગૃત નાગરિક બનીએ. સાવધાની રાખીએ. બીજાને પણ જાગૃત કરીએ. અને વ્યવસ્થાને વધુ સારી બનાવવા માટે સહકાર આપીએ. ડિજિટલ ભારત સુરક્ષિત ભારત બને તે આપણા સૌની સહિયારી જવાબદારી છે.
— સુરેશ ભટ્ટ
