ડિજિટલ ઇન્ડિયા : ડિજિટલ ભારતનો નવો અભિગમ
લેખક : સુરેશ ભટ્ટ
પ્રસ્તાવના : વિકાસની નવી દિશા
રાષ્ટ્ર માટે વિકાસની એક નવી દિશા નિર્ધારિત થઈ ચૂકી છે. આજે આપણો દેશ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રમાં ઝડપભેર પ્રગતિ કરી રહ્યો છે.
ભાવનગર નજીક ધોલેરામાં સેમિકન્ડક્ટરના મોટા ઉદ્યોગો શરૂ થઈ રહ્યા છે, જેને કારણે ભાવનગરનો વિકાસ સાથોસાથ થવાનો જ છે. આ માટે ભાવનગર પંથકમાં રોજગારીની નવી તકો પણ નિર્માણ થશે.
માત્ર ધોલેરા, અમદાવાદ કે ભાવનગરના વિકાસની વાત નથી, કે ગુજરાતના વિકાસની વાત નથી, પરંતુ આ સમગ્ર રાષ્ટ્રના વિકાસની વાત છે, જે આપણા માટે ગૌરવની વસ્તુ છે.
ડિજિટલ યુગમાં ભારત
ભારત આજે એક નવા યુગમાં પ્રવેશ કરી રહ્યું છે. આ યુગ છે ડિજિટલ યુગ.
આ યુગમાં દેશની પ્રગતિ ટેકનોલોજી પર આધારિત છે. દરેક નાગરિકના હાથમાં મોબાઈલ છે. દરેક ઘરમાં ઈન્ટરનેટ છે. દરેક ઓફિસમાં કમ્પ્યુટર છે. આ બધું ડિજિટલ ક્રાંતિનું પરિણામ છે.
પરંતુ આ ક્રાંતિ સાથે એક મોટો પડકાર પણ આવ્યો છે. તે પડકાર છે સાયબર સુરક્ષાનો. આ પડકારને હલ કરવા માટે દેશે હવે એક નવી સંરક્ષણ કવચ બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે.
સેમિકન્ડક્ટર : ડિજિટલ કવચનું કેન્દ્ર
આ કવચનું કેન્દ્ર છે સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ.
સેમિકન્ડક્ટર એટલે ચિપ. ચિપ એ ડિજિટલ ઉપકરણોનો આત્મા છે. ચિપ વગર કોઈ પણ ઈલેક્ટ્રોનિક વસ્તુ ચાલી શકતી નથી. મોબાઈલથી લઈને વિમાન સુધી, બધામાં ચિપ વપરાય છે.
તેથી ચિપનું ઉત્પાદન દેશ માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત હવે આ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનવા માંગે છે. આ માટે સરકારે ઘણી યોજનાઓ શરૂ કરી છે. દેશમાં ચિપ ફેક્ટરીઓ ઊભી થઈ રહી છે. યુવાનોને આ ક્ષેત્રે તાલીમ મળી રહી છે.
ચેતવણી : સાયબર હુમલા અને ભૂ-રાજકીય જોખમો
પરંતુ આ પ્રગતિ સાથે એક ચેતવણી પણ સામે આવી છે. કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે તાજેતરમાં કહ્યું છે કે સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગને સાયબર હુમલાઓ અને ભૂ-રાજકીય જોખમો અંગે સતર્ક રહેવું જોઈએ.
આ ચેતવણી ખૂબ ગંભીર છે. કારણ કે જ્યારે ભારત આ ક્ષેત્રે આગળ વધે છે, ત્યારે તે વૈશ્વિક બજારમાં સ્પર્ધા કરે છે. આ સ્પર્ધામાં કેટલાક સ્થાપિત હિતોને પડકાર મળે છે. તેથી તેઓ ભારતના ઉદ્યોગને નબળું પાડવા માટે ષડયંત્ર રચી શકે છે. સાયબર હુમલો એ આવા ષડયંત્રનું એક મુખ્ય હથિયાર છે.
સાયબર હુમલો એટલે શું?
સાયબર હુમલો એટલે એક એવો હુમલો જે ઈન્ટરનેટ દ્વારા થાય છે. તેમાં હેકર દૂર બેઠા બેઠા કોઈની સિસ્ટમમાં પ્રવેશ કરે છે.
• તે ડેટા ચોરી કરે છે • તે સિસ્ટમને બગાડે છે • તે મહત્વપૂર્ણ માહિતી નષ્ટ કરે છે • કેટલીક વાર તે ફેક્ટરીના મશીનોને પણ બંધ કરાવી દે છે
આજના સમયમાં આવા હુમલા ખૂબ સામાન્ય થઈ ગયા છે. મોટી કંપનીઓ, બેંકો અને સરકારી સંસ્થાઓ પર પણ આવા હુમલા થાય છે. તેથી સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ માટે આ જોખમ વધુ ગંભીર છે, કારણ કે ત્યાં દેશની સૌથી સંવેદનશીલ ટેકનોલોજી હોય છે.
સંરક્ષણના પાંચ પગલાં
આ જોખમ સામે ભારતે પોતાની સંરક્ષણ વ્યવસ્થા મજબૂત કરવી પડશે. આ માટે ઘણા પગલાં લેવાની જરૂર છે :
1. જાગૃતિ : ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા દરેક વ્યક્તિને સાયબર સુરક્ષાની તાલીમ મળવી જોઈએ.
2. મજબૂત પાસવર્ડ અને પ્રમાણીકરણ : દરેક સિસ્ટમમાં બે-પગલાં પ્રમાણીકરણ ફરજિયાત કરવું જોઈએ.
3. નિયમિત તપાસ : સિસ્ટમમાં કોઈ નબળાઈ છે કે નહીં તે ચકાસવું જોઈએ.
4. સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતોની ટીમ : દરેક ચિપ કંપનીમાં આવી ટીમ હોવી જોઈએ.
5. સરકારી સહયોગ : સરકારે ઉદ્યોગને ટેકનિકલ અને આર્થિક મદદ આપવી જોઈએ.
સરકારના પ્રયાસો
ભારતે આ દિશામાં કેટલાક પગલાં પણ લીધા છે. દેશમાં સાયબર સુરક્ષા માટે એક અલગ વિભાગ કાર્યરત છે. CERT-In નામની સંસ્થા સાયબર હુમલાઓની તપાસ કરે છે. તે સમયાંતરે ચેતવણી પણ બહાર પાડે છે.
નવી ટેકનોલોજી માટે ખાસ નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. ડેટા સુરક્ષા કાયદો પણ અમલમાં આવ્યો છે. આ બધા પ્રયાસો સારા છે. પરંતુ હજી ઘણું કરવાનું બાકી છે.
સતત સતર્કતાની જરૂર
સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ માટે સાયબર સુરક્ષા એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે. એક વાર સુરક્ષા મજબૂત કરીને બેસી રહેવાય નહીં. કારણ કે હેકર્સ રોજ નવી રીતો શોધે છે.
તેથી દરેક દિવસે નવી સતર્કતા જરૂરી છે. આ માટે ઉદ્યોગ, સરકાર અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ સાથે મળીને કામ કરવું પડશે. યુનિવર્સિટીઓમાં સાયબર સુરક્ષાના અભ્યાસક્રમો શરૂ થવા જોઈએ. યુવાનોને આ ક્ષેત્રે કરિયર બનાવવા પ્રેરણા મળવી જોઈએ, જેથી દેશમાં નિષ્ણાતોની સંખ્યા વધે.
ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ તરફ
આજે ભારત ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ એટલે દેશનો ડેટા દેશમાં જ રહે. દેશની ટેકનોલોજી દેશના હાથમાં રહે. આ માટે ચિપ ઉત્પાદન અને સાયબર સુરક્ષા બંને જરૂરી છે. એક વગર બીજું અધૂરું છે.
તેથી સરકારે બંને પર સાથે ધ્યાન આપવું પડશે. આ નવી સંરક્ષણ કવચ માત્ર ટેકનોલોજીની વાત નથી. તે દેશની સ્વતંત્રતા અને સલામતીની વાત છે. તે દેશના ભવિષ્યની વાત છે.
નિષ્કર્ષ
નિષ્કર્ષમાં કહી શકાય કે ડિજિટલ ભારતની નવી સંરક્ષણ કવચ એ સમયની જરૂર છે. સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ દેશના વિકાસનું નવું એન્જિન છે. પરંતુ આ એન્જિનને સાયબર હુમલાઓથી બચાવવું પડશે.
આ માટે દરેક નાગરિક, દરેક કંપની અને દરેક સંસ્થાએ પોતાની જવાબદારી સમજવી પડશે. જો આપણે સાથે મળીને પ્રયાસ કરીશું, તો ભારત ડિજિટલ દુનિયામાં એક સુરક્ષિત અને સશક્ત રાષ્ટ્ર તરીકે ઉભરી આવશે. આ જ આપણી સાચી પ્રગતિ છે. આ જ આપણું સાચું ગૌરવ છે.
- સુરેશ ભટ્ટ
